Friedrich Schiller
Friedrich Johann Schiller (ur. 1759 w Marbach am Neckar, zm. 1805 w Weimarze) – niemiecki poeta, dramaturg, filozof i historyk, jeden z najważniejszych przedstawicieli klasycyzmu oraz ruchu Sturm und Drang. Jego twórczość wywarła znaczący wpływ na literaturę europejską i stała się fundamentem nowoczesnej dramaturgi.
Życiorys
Wczesne lata
Friedrich Schiller urodził się w 1759 roku jako drugie z pięciorga dzieci w rodzinie pochodzenia szlacheckiego. Jego ojciec, Johann Michael Schiller, był lekarzem wojskowym, a matka, Johanna Dorothea Riedel, zajmowała się domem. W 1765 roku rodzina przeprowadziła się do Glogau, gdzie Schiller uczęszczał do szkoły średniej.
Edukacja i służba wojskowa
W 1773 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Mannheim, lecz w 1775 został powołany do armii pruskiej w Landecku. Tam spędził kilka lat, walcząc w wojnach siedmioletniej. W 1780 roku podjął studia prawnicze w Kolonii, a dwa lata później przeniósł się na Uniwersytet we Trewirze, gdzie po raz pierwszy zetknął się z kręgami literackimi.
Kariera literacka
Debiut poetycki Schillera nastąpił w 1782 roku wraz z poezją Die Räuber (Również Rozbójnicy), która przyniosła mu sławę i jednocześnie skandale. Utwór ten stał się manifestem Sturm und Drang i był krytykowany przez władze za podżeganie do buntu. Po premierze w Frankfurcie nad Menem Schiller otrzymał stanowisko dramaturga w Starym Królewskim Teatrze w Weimarze, gdzie nawiązał bliską współpracę z Johannem Wolfganga von Goethe.
Doświadczenia osobiste i późniejsze lata
W 1790 roku Schiller poślubił Charlotte von Lenge, z którą miał dwoje dzieci. Jego twórczość w kolejnych latach obejmowała dramaty Wilhelm Tell (1799), Maria Stuart (1800) i Don Karlos (1801), a także ballady i eseje filozoficzne, m.in. Über die ästhetische Erziehung des Menschen (1795). W 1805 roku zmarł w Weimarze na ognisko płuc, w wieku 46 lat.
Dzieła
- Die Räuber (1782) – dramat i manifest młodzieżowego buntu.
- Fiesco (1783) – tragedia polityczna.
- Kabale und Liebe (1784) – dramat społeczny, krytyka warstw arystokratycznych.
- Don Carlos (1787) – dramat historyczny.
- Wilhelm Tell (1799) – dramat narodowy, inspiracja szwajcarskim bohaterem.
- Ballady i pieśni, m.in. Der Taucher (1797) i Der Handschuh (1797).
- Eseje filozoficzne, m.in. Über die ästhetische Erziehung des Menschen (1795).
Styl i tematyka
Twórczość Schillera charakteryzuje połączenie dramatyzmu, moralizatorskiego wyrazu i klasycznej struktury. W swoich dramatach poruszał tematy wolności, honoru, konfliktu jednostki z władzą oraz dylematów moralnych. Jego poezja i ballady łączą elementy romantyczne z klasycznym ideałem piękna, co znalazło odzwierciedlenie w teorii estetyki Schillera.
Współpraca z Goethe'em
W 1794 roku Schiller przybył do Weimaru, gdzie spotkał Goethego. Ich przyjaźń i współpraca przyczyniły się do tzw. Weimarskiego klasycyzmu. Razem redagowali Weimarską Encyklopedię i wspierali wzajemnie swoje dzieła.
Dzieło pośmiertne i dziedzictwo
Po śmierci Schillera jego twórczość nabrała statusu kanonu literatury europejskiej. Jego dramaty były wystawiane w teatrach całej Europy, a idee o wolności i godności człowieka stały się inspiracją dla ruchów rewolucyjnych XIX wieku. W Niemczech pamięć o nim jest utrwalona w licznych pomnikach, nazwach ulic (Schillerstraße) oraz w corocznym obchodzie Dnia Kultury w dniu jego urodzin (1759).
Bibliografia
- Friedrich Schiller: Die Räuber, 1782.
- Friedrich Schiller: Wilhelm Tell, 1799.
- Johann Wolfgang von Goethe, Correspondence, ed. Goethe, 1806.
- J. B. Smith, Schiller and the Classical Ideal, Oxford UP, 1974.
Artykuł zawiera informacje pochodzące z Encyklopedia Wikiźródło.